Bilirubin là gì? Nguyên nhân tăng bilirubin

Bilirubin là một sản phẩm sinh học của quá trình thoái hóa hemoglobin. Khi những tế bào hồng cầu già bị thoái hóa, hemoglobin có trong hồng cầu sẽ chuyển đổi thành bilirubin. Bilirubin sẽ được chứa trong túi mật hoặc bài tiết qua phân và một lượng ít bilirubin sẽ lưu thông trong máu. Khi bilirubin tích tụ quá dư thừa trong máu, nó sẽ gây ra vàng da hoặc vàng củng mạc mắt ở người. Vậy bilirubin là gì? Nguyên nhân nào làm tăng bilirubin.

Bilirubin là gì

Bilirun là sắc tố có màu vàng, còn được gọi là bilirubin tự do ( chưa kết hợp axit glucuronic ở gan ), bilirubin này độc với cơ thể đặc biệt là hệ thần kinh, cho phản ứng nhận biết Diazo chậm nên còn được gọi là bilirubin gián tiếp.

Quá trình thoái hóa Hemoglobin thành bilirubin tự do xảy ra ở hội thống nội mô chủ yếu là lách, một phần nhỏ ở gan và tủy xương. Sau đó, bilirubin tự do được một loại chất albumin (haptoglobin ) vận chuyển theo máu tới gan. Ở màng tế bào gan, bilirubin tự do tách ra khỏi màng phúc hợp bilirubin-haptoglobin, được các thụ thể màng tế bào nhận biết và được vận chuyển tích cực qua màng vào trong tế bào gan.

Tại gan, nhờ enzyme bilirubin UDP-glucunoryl transferase xúc tác gắn một hoặc hai  gốc axit glucuronic vào gốc propionate của bilirubin tự do để tạo nên bilirubin liên hợp gồm bilirubin monoglucuronat(15%) và bilirubin diglucuronat (85%). Bilirubin không độc, tan trong nước và cho phản ứng Diazo nhanh, được gọi là bilirubin trực tiếp. Bilirubin liên hợp tạo thành được gan bài tiết vào các ống mật dẫn vào trong gan và theo mật xuống ruột non. Nếu đường dẫn mật bị tắc nghẽn, bilirubin liên hợp sẽ vào màu và bài tiết ra ngoài thông qua đường nước tiểu.

Bilirubin liên hợp theo mật đổ vào ruột. Tại ruột già, dưới tác dụng của enzym glucuronidase của vi khuẩn , bilirubin liên hợp được thủy phân giải phòng bilirubin tự do và bilirubin này bị khử trở thành hợp chất không màu gọi chung là urobilinogen. Một phần urobilinogen (khoảng 20%) được tái hấp thu trở về gan qua tĩnh mạch cửa. Tại gan, phần lớn urobilinogen này bị oxy hóa tái tạo bilirubin, đổ vào mật (còn gọi là chu kỳ gan-ruột), một phần nhỏ urobilinogen còn lại sẽ vào vòng tuần hoàn chung, qua thận vào đào thải ra nước tiểu.

Nguyên nhân nào làm tăng bilirubin

Các bệnh về gan

Gan bình thường sẽ chuyển đổi bilirubin thành một dạng dễ cho cơ thể bài tiết hơn và sau đó sẽ được bài tiết ra ngoài cơ thể thông qua phân. Khi gan không hoạt động đúng cách, bilirubin sẽ không thể chuyển đổi thành dạng mà cơ thể có thể bài tiết, do đó, tích tụ lại. Những bệnh gan mãn tính như xơ gan và viêm gan virus sẽ gây ra viêm và sẹo trong gan, là nguyên nhân phổ biến gây ra sự dư thừa bilirubin trong máu. Các hội chứng di truyền như hội chứng Gilbert, hội chứng Dubin-Johnson sẽ can thiệp bất lợi vào quá trình chuyển hóa bilirubin trong gan và dẫn đến sự dư thừa chất này trong máu.

Các bệnh về gan có thể là nguyên nhân gây ra sự dư thừa bilirubin

Các bệnh về gan có thể là nguyên nhân gây ra sự dư thừa bilirubin

Các bệnh về ống mật và túi mật

Những căn bệnh gây tổn thương hoặc làm tắc nghẽn túi mật sẽ có thể gây ra sự tăng bilirubin trong máu. Một hội chứng gọi là cholestasis, tác động làm suy giảm dòng chảy dịch mật gây ra bởi tắc tắc nghẽn trong ống mật hoặc khả năng bài tiết dịch mật giảm từ gan, sẽ có thể dẫn đến tăng hàm lượng bilirubin. Khối u ở túi mật, gan, ống mật hay tụy có thể làm tăng bilirubin bằng cách làm tắc ống mật, không cho phép ống mật bài tiết bilirubin. Sỏi cũng là thể là một phấn nguyên nhân làm cản trở dòng chảy dịch mật, dẫn đến hàm lượng bilirubin cao.

Bệnh tan máu bẩm sinh

Hymolytic anemia hay còn gọi là bệnh tan máu bẩm sinh, là một hội chứng trong đó các tế bào hồng cầu phân hủy sớm. Vì bilirubin được sản xuất từ quá trình bất hoại của các tế bào hông cầu do đó nếu tế bào hồng cầu phân hủy quá nhiều và quá sớm sẽ dẫn đến sự dư thừa bilirubin trong máu.

Thuốc

Một số loại thuốc nhất định sẽ làm tăng nồng đồ bilirubin trong máu ở một số người. Ví dụ, các loại thuốc có chứa kháng sinh rifampin (Mycobutin) và probenecid được sử dụng trong điều trị bệnh gout. Những loại thuốc có thể gây ra chứng cholestasis và làm cản trở sự bài tiết của bilirubin trong dịch mật chẳng hạn như chlorpromazine, kháng sinh erythmycin, estrogens, anabolic steroids, acetaminophen đều có khả năng làm tăng bilirubin.

Một số loại thuốc nhất định sẽ làm tăng nồng đồ bilirubin trong máu ở một số người

Một số loại thuốc nhất định sẽ làm tăng nồng đồ bilirubin trong máu ở một số người

Hãy tư vấn với bác sĩ của bạn ngay nếu bạn phát hiện thấy được vùng da và vùng củng mạc mắc của mình đang trở nên vàng vọt. Nồng độ bilirubin trong máu có thể được dễ dàng kiểm tra bằng một xét nghiệm máu đơn giản. Vì các chứng bệnh làm tăng bilirubin đều nghiêm trọng nên gặp bác sĩ để có những chẩn đoán lâm sàng là vô cùng quan trọng.